Toponimia
Aquí, exploramos los innumerables topónimos que han dado vida a cada rincón de Galicia. Para los habitantes de esta tierra, cada lugar, cada pequeño rincón, lleva consigo una historia única que ha esculpido la identidad colectiva.
Desde los apellidos que se moldearon a partir de los lugares de origen hasta la forma en que los habitantes de Galicia se reconocían entre sí a través de sus raíces geográficas, esta sección se sumerge en el fascinante universo de los nombres. En los callejeros urbanos y en los recónditos parajes rurales, cada nombre cuenta una historia que trasciende el mero significado lingüístico.
Descubre cómo las casas y, a su vez, las familias, han dejado su huella en los topónimos, dando forma a apellidos que son testimonios vivos de la conexión profunda entre las personas y su tierra. Acompáñanos en un viaje a través de la Onomástica gallega, desde las calles de las ciudades hasta los caminos de los pequeños pueblos. ¡Bienvenido a la exploración de la identidad gallega a través de los nombres que dan forma a nuestra tierra y a nuestras vidas!
- Detalles
- Escrito por: Xosé Manuel Abel Expósito
Na Idade Media a cidade de Lugo, no seu espacio intramuros dividíase en dous burgos: o Chamado Burgo Nobo, a carón da porta de San Pedro, acceso dos peregrins a San-Yago, e ben perto da Ferrería (nas inmediacións de Santo Mingos). Outro burgo, era o fundado por Odoario (750-780) que era o Burgo Vello (locus eclesiastico) espallándose no século X po la chamada Rúa Noba ou Maior. Dentro do Burgo Vello, existían os barrios seguintes:
- FIEIS DE DEUX, hoxe en día Plaza de Pío XII é antes do Bon Xesús. é a Rúa da Catedral.
- FALCON. con as Rúas do Falcón é do Moucho.
- TANARIA.rúa da Tineria é do Miño
- CAMPO, con a praza do Campo é bispo Basulto.
- CREUS, con a Rúa da Cruz.
- CANONICA, con a Rúa dos Cregos.
- BATITALES, con a Rúa do Doutor Castro ou das docerías.
- POZO DA PINGUELA, con o fondo da praza do Campo.
- FONTE DA PINGUELA, Xunto a Porta Miñá.
- BERMUDO SÁNCHEZ, rúa actual do Conde de Pallares, é antano Rúa Travesa.
- PORTAL DOS LOBOS, que era recordo da porta de acceso na muralla medieval o burgo Vello, é que estaba no fondo da actual praza Maior, antes das Cortiñas de San Román é Campo Lucense, onde hoxe esta a escalinata de Pimentel.
Tamén o entramado defensivo deixou a súa sinal na toponimia, así:
- CASTELO, entre a porta de San pedro é a Praza Maior, o actual Campo Castelo"
- TORRES DOS CONDES DE LEMOS. na actual praza do Ferrol.
- ALMENA DO REY, na actual porta do Bispo Odoario.
- TORRES DA PORTA NOBA, na actual porta Noba.
- TORRES DA PORTA MIÑÁ, na actual Porta Miña.
- TORRE MURIEGA, ( Noriega o do Postigo) na actual Porta de Santiago, do boquete ou do Postigo.
Tamén e amais das mencionadas torres e fortalezas da muralla, existiron outras fortalezas interiores, entre as que mencionamos:
- TORRE DOS VIVEIRO, na rúa da Cruz,
- TORRE DE VOAN, perto da porta miña.
- TORRE DE D.ALFONSO, na rúa Noba, a altura do Pazo da Maza.
- TORRE DE BERMUDO SANCHEZ, (cecais a mesma de Aguiar) no edificio do Casino.
Outros pazos e casas:
- CASA DA CANONICA OU DE ANTEALTARES, na rúa dos Cregos, perto da actual praza maior.
- PAZOS EPISCOPAIS, ó carón da Canónica o Rúa dos Cregos.
- CASA DOS ANIVERSARIOS, perto de a Porta Miña.
- CASA DE PEDRO MONTENIGRO, perto de a Porta Miña.
- ALVERGUERIA VELLA, O HOSPITAL DE SANTA MARÍA, na rúa dos Cregos.
Autor: Xosé Manuel Abel
- Detalles
- Escrito por: Xosé Manuel Abel Expósito
MUIÑOS DE PENOUCOS. No rio Rato, perteñecentes o cavildo e dispois a Gomez de Gayoso que os aforou para fundación de misas na capela de Santo Froilán donde se atopa o seu moimento funerario.
- MUIÑO DE VALDOMAR. Na Fervedoira.
- MUIÑO DE MOURENZA. Na ponte da Chanca.
- MUIÑO DE lOURENZO. Na ponte da Chanca.
- MUIÑO DO REGO DE DOES. De propiedade do Convento de Santo Domingo.
- MUIÑO DE ANDRÉS DA VIÑA. no lugar do Xuicio (rio Rato entre a Chanca é Penoucos).
- MUIÑO DE PÉREZ. No lugar do Xuicio.
- MUIÑO DOS SUAREZ DE DEZA. No lugar do Xuicio.
- MUIÑO DE PEDRO ROQUE DE PENOUCOS. Mais abaixo do Xuicio.
- MUIÑOS DE SEGADE. propiedade da casa de Vilaestevez.
- AS ACEAS. propiedade da mitra é levadas en 1750 por Francisco López de Luxilde. estaban donde hoxe se atopa o Clube Fluvial de Lugo.
- A ACEA DA CASA DA OLGA (ACEADOLGA) no lugar de Costa do Baño, edificada a finais do século XIX. Recibe tal nome por ser propiedade da casa da Olga en Caraño, Pol.
- MUIÑO DE MAYOR GIL. propiedade da Casa de Mirapeixe da ponte de Lugo. documentado no século XV (copia arquivo do autor).Extracto: Documento de permuta con D. Pedro de Ribera Obispo de Lugo de Constanza Sanchez de Gayoso mujer de Juan Arias de Parga Mercader Vivero, vecino y Rexidor de esta ciudad, dueña de una cortiña y pieza de eredad en la Cuesta del baño, permuta para juntar en la viña y huerta del palacio de Miraflores, por la cortiña del Molino de Mongil (Mayor Gil) en el Agra de Pumariño que labra Francisco da Ponte cerrajero y se demarca por una parte con el arroyo que viene de abuin para dar en el rio Miño y todo rededor esta cerrada.
Autor: José Manuel Abel Expósito. ©14 de junio de 2001